เทศบาลตำบลแม่กา

ที่ตั้งและขนาดพื้นที่

สำนักงานเทศบาลตั้งอยู่เลขที่ 259 หมู่ที่ 4 บ้านโทกหวาก อำเภอเมืองพะเยา จังหวัดพะเยา ห่างจากที่ว่าการอำเภอเมืองพะเยาประมาณ 15 กิโลเมตร

พื้นที่ทั้งหมดประมาณ 131.696 ตารางกิโลเมตร หรือ 82,310 ไร่ เป็นเนื้อที่ที่อยู่อาศัย 8,540 ไร่

อาณาเขตติดต่อ

ที่มาของชื่อ “แม่กา”

ตำบลมีลำห้วยแม่กาและน้ำแม่ต๋ำไหลมาบรรจบกันที่บ้านแม่กาหลวง ห่างจากถนนพหลโยธินประมาณ 500 เมตร ก่อตั้งมากว่า 60 ปี เดิมเป็นป่ารกอุดมด้วยไม้และสัตว์ป่า เป็นทางผ่านของพ่อค้าเกวียนจากพะเยาไปลำปาง ผู้คนส่วนใหญ่อพยพมาจากจังหวัดลำปางและอำเภองาว

ตามตำนานท้องถิ่น พ่อค้าเกวียนแวะพักใต้ต้นตะเคียนใหญ่ริมห้วย แล้วมีเสือมาคาบพ่อค้าที่ไปตักน้ำ และเชื่อกันว่าหมู่บ้านใดมีอีการ้องรอบ ๆ จะมีคนในหมู่บ้านตาย 1 คน ชาวบ้านจึงเรียกชื่อว่า “บ้านแม่กา” และ “ห้วยแม่กา” ซึ่งมีน้ำไหลตลอดปีไม่เคยแห้ง

เริ่มแรกมีผู้ตั้งรกรากประมาณ 4–5 ครอบครัว ต่อมาประชากรเพิ่มขึ้นจึงตั้งเป็นหมู่บ้าน หมู่บ้านแรกคือ “บ้านแม่กาหลวง” เดิมเรียก “บ้านแม่กาน้ำล้อม” เพราะมีน้ำไหลผ่าน จากนั้นเกิดหมู่บ้านเพิ่ม ได้แก่ แม่กาโทกหวาก แม่กาห้วยเคียน แม่กาไร่ แม่กานาไร่เดียว แม่กาหัวทุ่ง แม่กาหม้อแกงทอง และแม่กาท่าข้าม แล้วรวมบ้านแม่ต๋ำบุญโยงเข้าเป็นหมู่บ้าน ตั้งชื่อรวมว่า “ตำบลแม่กา”

ลำดับการปกครอง

ความสำคัญทางประวัติศาสตร์

เป็นที่ตั้งอนุสาวรีย์ร้อยเอกแฮนด์ มาร์คอส เย็นเซ่น นายตำรวจไทยชาวเดนมาร์ก ซึ่งเสียชีวิตขณะคุมกำลังปราบกบฏเงี้ยวเมืองล้านนา เมื่อวันที่ 14 ตุลาคม 2445 ในสมัยรัชกาลที่ 5

นอกจากนี้ยังพบแหล่งโบราณคดี เช่น เตาเผาโบราณ พระพุทธรูป ซากวัด และเจดีย์ อายุกว่า 700 ปี

ภูมิประเทศ

ทิศใต้และทิศตะวันตกเป็นเนินเขาและเชิงเขา เป็นต้นกำเนิดลำน้ำหลายสายที่ไหลผ่านหมู่บ้านไปทางเหนือลงสู่กว๊านพะเยา ส่วนทิศเหนือและทิศตะวันออกเป็นที่ราบลุ่มและที่ราบเชิงเขา

การใช้พื้นที่

ป่าไผ่หลายชนิดอยู่ตามเนินเขาทางทิศใต้และตะวันตก

การแบ่งเขตปกครอง

18 หมู่บ้าน อยู่สองฟากถนนพหลโยธิน (ทางหลวงหมายเลข 1) 13 หมู่บ้าน ตามถนนแยกจากพหลโยธิน 4 หมู่บ้าน และสองฟากถนนสายพะเยา–วังเหนือ 1 หมู่บ้าน

แหล่งน้ำธรรมชาติ

ลำห้วยสำคัญหลายสายไหลลงสู่กว๊านพะเยา ต้นกำเนิดจากเทือกเขาทางใต้และตะวันตก

แหล่งน้ำที่สร้างขึ้น

ตัวเลขคือพื้นที่รับประโยชน์โดยประมาณ

สถานที่ราชการ

เทศบาลตำบลแม่กา (ม.4) ? มหาวิทยาลัยพะเยา และมหาวิทยาลัยจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาเขตพะเยา (ม.2)

อีกแห่งละ 1 แห่ง: สถานีวิจัยและทดสอบพันธุ์สัตว์ ? ศูนย์พัฒนาฝีมือแรงงาน ? ศูนย์อุตสาหกรรมอัญมณี ? สถานีชลประทานอ่างเก็บน้ำภาคเหนือ ? สถานีวนวัฒนวิจัยแม่กา (กรมป่าไม้)

สถานประกอบการเอกชน

การคมนาคม

มีรถรับจ้างประจำทางสายพะเยา–แม่กา (ม.นเรศวร) และรถโดยสารสายเชียงราย ลำปาง เชียงใหม่ แพร่ น่าน กรุงเทพฯ ผ่านตำบล

การไฟฟ้า

มีไฟฟ้าใช้เกือบทุกครัวเรือน ยกเว้นบ้านแม่ต๋ำน้อย หมู่ 18 ซึ่งเป็นชุมชนชาวไทยภูเขาที่ใช้ไฟฟ้าพลังแสงอาทิตย์ มีการขยายเขตไฟฟ้าสาธารณะ (ไฟกิ่ง) ให้ครอบคลุมทุกหมู่บ้านเพื่อความปลอดภัยในการสัญจรเวลากลางคืน

การสื่อสารและโทรคมนาคม

อาชีพของประชากร

ดั้งเดิมทำเกษตรกรรม เช่น ข้าว ข้าวโพด ฟักทอง ขิง ลิ้นจี่ ลำไย บางส่วนค้าขายและรับจ้าง เลี้ยงโค กระบือ เป็ด ไก่ เพื่อใช้แรงงานและบริโภค ปัจจุบันมีหน่วยงานรัฐตั้งอยู่ในพื้นที่จำนวนมาก จึงมีประชากรแฝงมาก

ลักษณะชุมชน 3 แบบ

กึ่งเมือง — หมู่บ้านติดเทศบาลเมืองพะเยา ค้าขาย รับราชการ รับจ้าง

กึ่งชนบท — ชุมชนใหญ่ เดิมทำเกษตร ปัจจุบันค้าขาย ให้บริการ และเป็นลูกจ้างองค์กรต่าง ๆ

ชนบทและชาวไทยภูเขา — บ้านแม่ต๋ำน้อย หมู่ 18 เพาะปลูกพืชไร่ พืชสวน และหาของป่า

การใช้ที่ดิน

เป็น 1 ใน 81 ตำบลนำร่องโครงการชุมชนร่วมสร้างในเขตปฏิรูปที่ดิน ร่วมกับ ม.นเรศวรพะเยา และสำนักงานปฏิรูปที่ดินฯ จังหวัดพะเยา พัฒนา 3 มิติ

การพัฒนาการเกษตร

การปศุสัตว์

ส่งเสริมสัตว์พันธุ์ดี 5 ประเภท ร่วมกับสถานีวิจัยและทดสอบพันธุ์สัตว์พะเยา ภายใต้โครงการเครือข่ายพัฒนาพันธุ์สัตว์ 1 อปท. 1 จังหวัด โดยมีวัตถุประสงค์

ศักยภาพการท่องเที่ยว

การศึกษา

สนับสนุนศูนย์พัฒนาเด็กเล็ก 4 แห่ง พร้อมอาหารกลางวันและนมทุกปี มีคณะกรรมการการศึกษาตำบลแม่กาส่งเสริมกิจกรรมของโรงเรียนในพื้นที่

ศาสนา

ประชากรส่วนใหญ่นับถือศาสนาพุทธ มีวัด 9 แห่ง

ประเพณีสำคัญ

และงานบวงสรวงพ่อขุนงำเมือง งานลิ้นจี่และของดีเมืองพะเยา

สาธารณสุข

จัดตั้งกลุ่มสาธารณสุขระดับตำบลและหมู่บ้าน รณรงค์ความรู้ด้านการดูแลสุขภาพ โภชนาการ การป้องกันโรค และสิ่งแวดล้อม พร้อมตั้งศูนย์กีฬา ดนตรี และนันทนาการ สนับสนุนงบสร้างลานกีฬาให้ชุมชน

สวัสดิการสังคม

จ่ายเบี้ยยังชีพผู้สูงอายุ คนพิการ ผู้ด้อยโอกาส และผู้ป่วยเอดส์ สมทบกองทุนสวัสดิการกลุ่ม 12 กลุ่ม ช่วยเหลือผู้ประสบสาธารณภัย เช่น อัคคีภัย อุทกภัย วาตภัย

เน้นบทบาทของครอบครัว สถาบันชุมชน หน่วยงาน และ อปพร. ในการเฝ้าระวังดูแลความปลอดภัย ร่วมกับตำรวจชุมชน ด่านตรวจแม่ต๋ำ และตำรวจทางหลวง แก้ปัญหายาเสพติด อบายมุข และโรคเอดส์